Loading...
Aşırı düşük teklif değerlendirmesi, yalnızca isteklinin açıklama yükümlülüğünden ibaret değildir. İdarenin de sorgulama ve değerlendirme sürecini mevzuata uygun, öngörülebilir ve eşit muamele ilkesini sağlayacak biçimde yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır.
İhale komisyonunun aşırı düşük teklif sürecindeki temel yükümlülükleri şu şekilde özetlenebilir:
• Sınır değeri Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen yönteme uygun hesaplamak.
• İhale ilanı ve dokümanında öngörülen aşırı düşük teklif yöntemini uygulamak.
• Açıklanması istenecek önemli teklif bileşenlerini açık ve net biçimde belirlemek.
• Sınır değerin altında kalan bütün isteklileri aynı bileşenler bakımından sorgulamak.
• İstekliden sorgulama yazısında bulunmayan maliyet unsurlarını sonradan açıklamasını beklememek.
• Tebliğ’de kabul edilen tevsik yöntemlerini sınırlandırmamak.
• Açıklamaları yalnızca şekli yönden değil, açıklanan fiyat ve miktarların ihale dokümanıyla uyumu bakımından da değerlendirmek.
• Kabul veya ret kararının gerekçesini somut olarak ortaya koymak.
İhale komisyonunun aşırı düşük teklif açıklamasını değerlendirirken sahip olduğu takdir yetkisi sınırsız değildir. Özellikle Tebliğ’de objektif şekilde belirlenmiş tevsik koşullarının yerine idarenin kendi ekonomik veya ticari kanaatini koyması mümkün değildir.
İsteklinin temel yükümlülüğü, idare tarafından önemli teklif bileşeni olarak belirlenen giderleri verilen süre içerisinde ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde kabul edilen yöntemlerle açıklamaktır.
Bu kapsamda isteklinin;
• Sorgulanan bütün önemli teklif bileşenlerini açıklaması.
• Kullanılan fiyatların Tebliğ’deki dönem ve tutar koşullarını karşılamasını sağlaması.
• Fiyat kadar miktar hesaplarını da ihale dokümanına uygun oluşturması.
• Fiyat teklifleri ve diğer tevsik belgelerinin şekli şartlarını yerine getirmesi.
• Açıklamada kullanılan mal, araç, ekipman, personel veya hizmetin teknik şartnameyle uyumunu ortaya koyması.
Buna karşılık isteklinin, açıklama isteme yazısında bulunmayan bütün maliyet unsurlarını kendiliğinden açıklaması beklenemez. Aşırı düşük teklif açıklaması, teklif fiyatının bütün unsurlarının yeniden oluşturulduğu sınırsız bir maliyet hesabı değil; idarece önemli görülen bileşenlerin gerçekleştirilebilirliğinin ortaya konulmasına yönelik özel bir değerlendirme sürecidir.
Aşırı düşük teklif sürecindeki işlemler 4734 sayılı Kanun’da düzenlenen şikâyet ve itirazen şikâyet mekanizmalarına tabidir. İstekliler, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasının veya açıklamalar hakkında yaptığı değerlendirmenin mevzuata aykırı olduğunu ileri sürebilirler.
Kamu İhale Kurulunun incelemesi sırasında özellikle;
• Önemli teklif bileşenlerinin doğru belirlenip belirlenmediği.
• Sorgulama yazısının yeterince açık olup olmadığı.
• İstekliler arasında eşit muamele ilkesinin sağlanıp sağlanmadığı.
• Sunulan tevsik belgelerinin Tebliğ hükümlerine uygunluğu.
• Açıklanan fiyat ve miktarların ihale dokümanıyla uyumu.
• Teklifin reddine ilişkin gerekçelerin mevzuata uygunluğu.
Aykırılığın niteliğine göre ihale işlemlerinin düzeltilerek yeniden gerçekleştirilmesi gerekebilir. Özellikle aşırı düşük teklif sorgulamasının baştan itibaren hatalı yapılması hâlinde çözüm çoğu zaman isteklinin açıklamasının doğrudan kabul veya reddedilmesi değil, önemli teklif bileşenleri doğru şekilde belirlenerek sorgulama işleminin yenilenmesidir.
4734 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi uyarınca Kamu İhale Kurumu tarafından şikâyetler hakkında verilen nihai kararlar yargı denetimine tabidir. Dolayısıyla Kamu İhale Kurulunun aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin kararları da idari yargıda dava konusu edilebilir.
Yargısal denetimde yalnızca isteklinin sunduğu belgelerin şeklen uygun olup olmadığı değil, aşırı düşük teklif sürecinin bütünü dikkate alınmaktadır. Özellikle açıklama isteme yazısının kapsamı, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri, eşit muamele, açıklamanın sorgulanan unsurlarla sınırlı olması ve idarenin sonradan yeni değerlendirme kriterleri oluşturup oluşturmadığı yargısal incelemede önem taşımaktadır.
Bu yönüyle aşırı düşük teklif değerlendirmesinin hukuka uygunluğu, yalnızca isteklinin açıklamasına değil, idarenin sorgulama işleminin hukuka uygun biçimde kurulmuş olmasına da bağlıdır.
Aşırı düşük teklif sistemi, kamu alımlarında düşük fiyatlı tekliflerin otomatik olarak ihale dışı bırakılmasını amaçlayan bir mekanizma değildir. Sistemin temel amacı, bir taraftan ekonomik açıdan gerçekçi olmayan ve sözleşmenin ifasını riske sokabilecek tekliflerin tespit edilmesini, diğer taraftan rekabet sonucu ortaya çıkan avantajlı fiyatların yalnızca düşük olmaları nedeniyle reddedilmemesini sağlamaktır.
Hizmet alımlarında mevcut düzenleme incelendiğinde sistemin birbirini takip eden temel aşamalar üzerine kurulduğu görülmektedir:
• Sınır değerin objektif yöntemle hesaplanması.
• İhale türü ve yaklaşık maliyete göre açıklama veya doğrudan ret yönteminin belirlenmesi.
• Açıklama istenecek önemli teklif bileşenlerinin açık ve somut şekilde ortaya konulması.
• İsteklinin bu bileşenleri Tebliğ’de kabul edilen yöntemlerle tevsik etmesi.
• Açıklamanın fiyat, miktar ve ihale dokümanına uygunluk yönlerinden değerlendirilmesi.
• Tesis edilen işlemlerin idari ve yargısal denetime tabi olması.
Özellikle Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde zaman içerisinde yapılan değişiklikler, aşırı düşük teklif değerlendirmesinde idarelerin serbest takdir alanının giderek daraltıldığını ve daha objektif bir belge ve değerlendirme sisteminin benimsendiğini göstermektedir. Önemli teklif bileşenlerinin tek tek belirtilmesi, belirsiz ifadelerin kullanılmasının engellenmesi ve açıklamanın hangi yöntemlerle tevsik edilebileceğinin ayrıntılı biçimde düzenlenmesi bu yaklaşımın sonucudur.
Bununla birlikte uygulamadaki uyuşmazlıkların önemli bölümü hâlen açıklamanın hangi giderleri kapsaması gerektiği, tevsik belgelerindeki şekli eksikliklerin sonucu, fiyat tekliflerinin dayanaklarının uygunluğu ve teknik şartname ile açıklama arasındaki uyum gibi konularda ortaya çıkmaktadır. Kamu İhale Kurulu ve idari yargı kararlarının bu nedenle aşırı düşük teklif düzenlemelerinin uygulanmasında belirleyici bir işlevi bulunmaktadır.
Sonuç olarak aşırı düşük teklif değerlendirmesinde temel ölçüt, teklif fiyatının idare tarafından subjektif olarak düşük veya ekonomik açıdan olağan dışı bulunması değil; isteklinin sorgulanan önemli teklif bileşenleri bakımından teklifinin gerçekleştirilebilirliğini mevzuatta öngörülen objektif yöntemlerle ortaya koyup koyamadığıdır. Aynı şekilde isteklinin açıklamasının hukuka uygun biçimde değerlendirilebilmesi için idarenin de açıklama yükümlülüğünün sınırlarını önceden açık, eşit ve öngörülebilir biçimde belirlemiş olması gerekir.