Loading...
Malzemeli yemek hizmet alımı ihaleleri, maliyet yapısının önemli ölçüde gıda girdilerine dayanması, çok sayıda farklı ürünün kullanılması ve fiyatların dönemsel olarak değişkenlik göstermesi nedeniyle aşırı düşük teklif değerlendirmesinde diğer hizmet alımlarından ayrılmaktadır. Bu özellikler nedeniyle Kamu İhale Genel Tebliği’nde malzemeli yemek hizmetleri için özel bir açıklama sistemi öngörülmüş; açıklamanın kapsamı, örnek menünün hazırlanması, açıklanacak girdilerin belirlenmesi ve maliyetlerin hesaplanması ayrıntılı kurallara bağlanmıştır.
Malzemeli yemek hizmetlerinde aşırı düşük teklif rejiminin temelini, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59’uncu maddesi, Kamu İhale Kurulunun 24.01.2022 tarihli ve 2022/DK.D-29 sayılı düzenleyici kararı ile Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesi oluşturmaktadır.
Özellikle 9 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe giren Tebliğ değişikliğiyle, daha önce çok sayıda ana girdinin ayrı ayrı açıklanmasına dayanan sistem önemli ölçüde değiştirilmiş; idarenin açıklama isteyeceği girdilerin örnek menü üzerinde önceden belirlenmesi ve açıklamanın esas olarak yemeğin karakteristiğini oluşturan girdiler üzerinde yoğunlaştırılması benimsenmiştir.
Malzemeli yemek hizmetlerinde öncelikle sınır değerin altında kalan tekliften açıklama istenip istenmeyeceğinin belirlenmesi gerekir.
Kamu İhale Kurulunun 24.01.2022 tarihli ve 2022/DK.D-29 sayılı düzenleyici kararı uyarınca, yaklaşık maliyeti 4734 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinde öngörülen eşik değerin yarısının altında bulunan malzemeli yemek hizmet alımlarında, sınır değerin altında kalan teklifler aşırı düşük teklif açıklaması istenilmeksizin reddedilir. Bu kural, ilanı veya duyurusu 9 Şubat 2022 ve sonrasında yapılan ihaleler için uygulanmaktadır.
Buna karşılık yaklaşık maliyetin eşik değerin yarısına eşit veya üzerinde olduğu malzemeli yemek hizmet alımlarında Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 59’uncu maddesi gereğince sınır değerin altındaki isteklilerden açıklama istenmesi zorunludur.
Dolayısıyla malzemeli yemek ihalelerinde aşırı düşük teklif rejimi iki farklı sonuca bağlanmıştır:
• Yaklaşık maliyet eşik değerin yarısının altında ise sınır değerin altındaki teklif açıklama istenilmeksizin reddedilir;
• Yaklaşık maliyet eşik değerin yarısına eşit veya üzerinde ise sınır değerin altındaki teklif sahibinden aşırı düşük teklif açıklaması istenir.
2022/DK.D-29 sayılı karar, bu nedenle malzemeli yemek hizmetlerinde açıklama sürecinin uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen ilk aşamadır. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesindeki özel açıklama kuralları ise açıklama istenmesi gereken ihalelerde uygulanmaktadır.
Birden fazla hizmet işini kapsayan karma ihalelerde de 2022/DK.D-29 sayılı karar önem taşımaktadır. Karar kapsamında bulunan hizmetlerin yaklaşık maliyet içindeki ağırlığının yarıdan fazla olması hâlinde işin tamamı karar kapsamındaki alımlardan kabul edilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin güncel 79.2.6’ncı maddesine göre malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere teknik şartnamede iki haftalık örnek menü düzenlenmesi ve menüde bulunan yemeklerin içerikleri ile girdi miktarlarının gösterilmesi zorunludur.
Örnek menü, yalnızca ihale konusu hizmetin niteliğini gösteren teknik bir belge değildir. Aşırı düşük teklif açıklamasında hangi yemeklerin, hangi girdilerin ve hangi miktarların esas alınacağını belirlediğinden, açıklamanın ekonomik temelini oluşturmaktadır.
9 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle birlikte bu süreç ayrıca e-form sistemine bağlanmıştır. İdare tarafından KİK103.1 “Örnek Öğün Menüsü” e-formu hazırlanmakta; açıklama istenecek girdiler bu form üzerinde belirtilmekte ve form aşırı düşük teklif sorgulama yazısının ekinde istekliye gönderilmektedir. Kamu İhale Kurumu aynı değişiklik kapsamında KİK103 “Malzemeli Yemek Sunumu Hesap Cetveli”ni de güncellemiştir.
Bu düzenleme ile hangi girdilerin açıklama konusu olduğu artık yalnızca isteklinin yorumuna bırakılmamış; idarenin açıklama yükümlülüğünün kapsamını önceden somut biçimde belirlemesi zorunlu hâle getirilmiştir.
Tebliğ’in 79.2.6.1’inci maddesinde, iki haftalık örnek menüde bulunan bütün ana girdilerin ayrı ayrı tevsik edilmesi yerine açıklama istenecek girdilerin belirlenmesine yönelik özel bir sistem oluşturulmuştur.
Buna göre;
• Reçetesi düzenlenen her bir yemeğin kural olarak yemeğin karakteristiğini yansıtan bir ana girdisi açıklama konusu yapılır; gerekli görülürse idare en fazla bir ana girdi daha belirleyebilir,
• Bakliyat yemeklerinde ağırlıklı kullanılan bakliyat, sebze yemeklerinde ağırlıklı kullanılan sebze ana girdi olarak kabul edilir; ancak yemekte kırmızı et, beyaz et, balık veya işlenmiş et ürünü bulunuyorsa ana girdi olarak bu girdilerin belirlenmesi zorunludur,
• Kahvaltı veya ara öğün gibi içerisinde ayrıca reçetelendirilmiş yemek bulunmayan öğünlerde kural olarak yalnızca bir ana girdi açıklama konusu yapılır,
• Bir girdi herhangi bir öğünde açıklama istenecek ana girdi olarak belirlenmişse, aynı girdinin yer aldığı diğer öğünlerde de açıklama istenir,
• Bunlara ek olarak her öğünde bulunan ekmek, ambalajlı su, yoğurt, süt, ayran, reçel ve bal gibi paketli gıdalar ile meyve ve reçetesi düzenlenmeyen hazır tatlıların açıklama konusu yapılması zorunludur,
• İşçilik her durumda açıklama istenecek girdiler arasında yer alır,
• Yardımcı girdiler için açıklama istenmez.
Yeni sistemin en önemli özelliği, ana girdi olmak ile açıklama istenecek ana girdi olmak arasındaki ayrımdır. Bir ürün yemeğin ana girdilerinden biri olmakla birlikte, Tebliğ’deki seçim kuralları sonucunda ayrıca açıklama istenmeyebilir.
Örneğin mercimek çorbasında mercimek, domates salçası, yağ, un ve şehriye kullanılmasına rağmen açıklama yalnızca yemeğin karakteristiğini oluşturan mercimek üzerinden istenebilir. Buna karşılık etli bir yemekte etin ana girdi olarak seçilmesi zorunludur.
Bu değişiklik, eski sistemde çok sayıda girdinin ayrı ayrı tevsik edilmesinden kaynaklanan belge yükünü azaltması bakımından önemlidir.
Tebliğ’de ana girdi kavramı geniş biçimde düzenlenmiştir. Kırmızı et, beyaz et, balık, işlenmiş et ürünleri, kuru gıdalar, sebze ve meyveler, şeker, süt ve süt ürünleri, yağlar, kahvaltılık ürünler, ambalajlı su ve ekmek yanında yemeğin içeriğinde bulunan tali girdiler dışındaki diğer malzemeler de ana girdi niteliğindedir.
Buna karşılık;
=> enerji, temizlik malzemesi, hizmette kullanılan su, sigorta, ilaçlama ve hijyen giderleri, bakım-onarım, amortisman, nakliye, sözleşme ve genel giderler, portör muayenesi ile tuz, baharat ve tatlandırıcı gibi tali girdiler yardımcı girdi olarak kabul edilmektedir.
Yardımcı girdilerin önemli özelliği bunlar için ayrıca tevsik edici belge sunulmasının aranmamasıdır. Ancak bu durum söz konusu giderlerin teklif maliyetinde bulunmadığı anlamına gelmez. İsteklinin teklifinde yardımcı giderler için de bir maliyet payı öngörmesi gerekir.
İşçilik ise yardımcı giderlerden ayrılmış ve özel olarak açıklama konusu yapılmıştır.
Aşırı düşük teklif açıklaması yapan isteklinin KİK103 Malzemeli Yemek Sunumu Hesap Cetveli e-formunu kullanması zorunludur.
Cetvelde isteklinin;
• Ana girdi oranını, işçilik oranını ve yardımcı girdi oranını göstermesi ve bu üç oranın toplamını 1,00 olarak oluşturması gerekir. Güncel KİK103 formunda ayrıca her ana girdinin ayrı ayrı yazılması, tüm ana girdiler için birim fiyat gösterilmesi ve açıklama istenen girdiler bakımından hangi tevsik yönteminin kullanıldığının belirtilmesi öngörülmektedir. Açıklama istenmeyen ana girdiler için tevsik yöntemi kısmı boş bırakılmakla birlikte, bunların da birim fiyatlarının hesap cetvelinde gösterilmesi gerekir.
• Açıklamanın kabul edilebilmesi için;
(Ana Girdi Maliyeti + İşçilik Maliyeti) / Toplam Teklif Tutarı oranının 0,80’den az ve 0,95’ten fazla olmaması gerekir.
Dolayısıyla ana girdi ve işçilik toplamının teklif içerisindeki payı en az %80, en fazla %95 olabilir. Geriye kalan kısmın yardımcı girdilere ilişkin olduğu kabul edilmektedir.
Örneğin toplam teklif bedeli 10.000.000 TL ve isteklinin ana girdi ile işçilik toplamı 9.000.000 TL ise oran:
9.000.000 / 10.000.000 = 0,90 olacak ve oran yönünden açıklama uygun olacaktır.
Buna karşılık oranın 0,79 veya 0,96 olması açıklamanın reddini gerektirir.
Malzemeli yemek ihalelerinde önemli özelliklerden biri, aşırı düşük teklif açıklamasının ihale süresince üretilecek bütün yemek miktarı üzerinden yapılmamasıdır.
Tebliğ’in güncel düzenlemesine göre işin tamamı için toplam miktar ve toplam tutar açıklaması yapılmaz. İstekli, her bir öğün için teklif ettiği birim fiyatı, iki haftalık örnek menüde yer alan ana girdiler ve bu menünün üretimi için gerekli işçilik üzerinden hesaplanan ortalama öğün maliyetleri aracılığıyla açıklar.
Bu nedenle örneğin 36 aylık bir ihalede toplam 10 milyon öğün yemek verilmesi öngörülse dahi aşırı düşük teklif açıklamasında bütün sözleşme dönemindeki 10 milyon öğüne ilişkin et, pirinç veya diğer girdilerin toplam miktarının hesaplanarak açıklanması gerekmez.
Esas olan, iki haftalık örnek menünün maliyetinin ve buradan hareketle teklif edilen öğün birim fiyatlarının açıklanmasıdır.
Malzemeli yemek ihalelerinde açıklama istenen ana girdilerin fiyatlarının tevsikinde, hizmet alımlarındaki genel tevsik yöntemleri uygulanmakla birlikte önemli bir özel sınırlama bulunmaktadır.
9 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenlemeye göre açıklama istenen ana girdi fiyatlarının tevsikinde;
• Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ile isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin fiyatlar kural olarak kullanılamaz.
Bu nedenle ana girdilerin açıklanmasında öncelikle Tebliğ’in 79.2.2’nci maddesindeki diğer objektif yöntemlere başvurulması gerekir. Bunların başlıcaları;
• Ticaret borsası fiyatları, toptancı hal fiyatları, kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilan edilen fiyatlar, merkezi kamu kurum ve kuruluşlarının fiyatları ve mevzuattaki şartları taşıyan diğer yöntemlerdir.
Ticaret borsası fiyatlarının kullanılması hâlinde ilgili malın ihale tarihinden önceki son on iki ay içerisindeki herhangi bir işlem gününde gerçekleşen ortalama fiyatını gösteren belge; toptancı hal fiyatlarında da yine son on iki ay içerisindeki herhangi bir işlem gününe ait ortalama fiyat esas alınabilir.
Ancak Tebliğ’deki diğer yöntemlerden herhangi biriyle açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşılması hâlinde, istisnai olarak üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri veya isteklinin kendi ürettiği, aldığı ya da sattığı mallara ilişkin fiyatlarla da açıklama yapılabilir.
Dolayısıyla bu iki yöntem tamamen yasaklanmış değildir; ancak malzemeli yemek ihalelerinde ikincil ve istisnai tevsik yöntemlerine dönüştürülmüştür.
Aşırı düşük teklif açıklamasında kullanılan fiyatın yalnızca miktar ve tutar bakımından uygun olması yeterli değildir. Tevsik edilen ürünün, teknik şartname veya örnek menüde öngörülen ürünle nitelik bakımından da uyumlu olması gerekir.
Örneğin teknik şartnamede baldo pirinç öngörülmesine rağmen yalnızca genel “pirinç” fiyatı veya “sızma zeytinyağı” yerine genel “zeytinyağı” fiyatı kullanılması kural olarak nitelik uyumsuzluğu meydana getirir.
Ancak 2026 değişikliğiyle bu konuda önemli bir tolerans getirilmiştir. Fiyatın Tebliğ’de öngörülen yöntemlerden biriyle usulüne uygun tevsik edilmiş olması şartıyla, nitelik yönünden uyumsuzluk bulunan girdilerin iki haftalık örnek menüdeki toplam tutarı örnek menü ana girdi maliyetinin %1’inin altında kalıyorsa açıklama uygun kabul edilmektedir.
Buradaki %1 sınırı her bir uyumsuz girdi için ayrı ayrı değil, uyumsuzluk bulunan girdilerin toplam tutarı dikkate alınarak uygulanmalıdır.
Örneğin iki haftalık örnek menünün toplam ana girdi maliyeti 20.000 TL ise tolerans sınırı:
20.000 × %1 = 200 TL olacaktır.
Nitelik uyumsuzluğu bulunan girdilerin toplam tutarı 200 TL’nin altında ise açıklama bu nedenle reddedilmez; 200 TL’ye ulaşması veya bu tutarı aşması hâlinde ise Tebliğ’deki “altında olması” şartı karşılanmayacaktır.
Bu düzenleme, ekonomik sonucu son derece düşük olan ürün tanımı farklılıklarının teklifin otomatik olarak reddedilmesine yol açmasını önlemeyi amaçlayan önemli bir yeniliktir.
Malzemeli yemek hizmetlerinde işçilik, Tebliğ gereğince açıklama istenmesi zorunlu olan bir maliyet unsurudur.
İşçilik hesabında ihale dokümanında öngörülen;
• Personel sayısı, çalışma süresi, ücret seviyesi, ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları, fazla çalışma ile varsa yemek ve yol gibi işçilik maliyetleri dikkate alınmalıdır.
Ancak malzemeli yemek hizmetinde aşırı düşük teklif açıklamasının mantığı gereğince işçilik hesabının da iki haftalık örnek menünün üretimi ile teklif edilen öğün fiyatları arasındaki ilişkiyi ortaya koyması gerekir.
KİK103 formunda işçilik girdileri için ayrı bir bölüm bulunmakta ve işçilik açıklamalarının bu bölümde gösterilmesi öngörülmektedir.
9 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme, malzemeli yemek ihalelerindeki aşırı düşük teklif açıklama sisteminde önemli bir yaklaşım değişikliğini ifade etmektedir.
Önceki sistemde ana girdi kavramı oldukça geniş tutulmuş ve örnek menüdeki çok sayıda girdi bakımından belge sunulması gerekebilmekteydi. Yeni sistem ise açıklama yükümlülüğünü büyük ölçüde yemeğin maliyet ve karakteristiği bakımından belirleyici girdiler üzerinde yoğunlaştırmaktadır.
Bunun yanında;
• İdarenin hangi girdilerin açıklanacağını KİK103.1 formunda önceden belirlemesi, açıklama istenmeyen ana girdiler için tevsik belgesi sunulmaması, ancak bunların birim fiyatlarının hesap cetvelinde gösterilmesi, üçüncü kişi fiyat teklifleri ile isteklinin kendi alış-satış fiyatlarının ana girdiler bakımından ikincil yöntem hâline getirilmesi ve nitelik farklılıkları bakımından %1 tolerans sınırının oluşturulması
yeni sistemin önceki uygulamadan ayrılan temel özellikleridir.
Bu değişiklikler bir taraftan açıklamaya konu belge sayısını azaltırken diğer taraftan örnek menünün ve idare tarafından açıklanacak girdilerin doğru belirlenmesinin önemini artırmıştır. Artık aşırı düşük teklif sürecindeki uyuşmazlıkların önemli bir kısmının isteklinin sunduğu belgelerden önce, idare tarafından hazırlanan KİK103.1 formunun ve açıklama istenecek girdilerin Tebliğ’e uygun belirlenip belirlenmediği üzerinde yoğunlaşması beklenebilir.
Malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük teklif değerlendirmesi, genel hizmet alımı rejiminin yanında özel kurallara tabi, kendine özgü bir sistemdir. Bu sistemde yaklaşık maliyetin büyüklüğü açıklama yapılıp yapılmayacağını; iki haftalık örnek menü açıklamanın maliyet temelini; idarece belirlenen girdiler açıklamanın kapsamını; KİK103 hesap cetveli ise teklif fiyatı ile açıklanan maliyetler arasındaki ilişkiyi belirlemektedir.
2022/DK.D-29 sayılı Kurul kararı nedeniyle yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısının altında kalan malzemeli yemek hizmetlerinde açıklama sürecine hiç geçilmezken, bu tutarın üzerindeki ihalelerde Tebliğ’in 79.2.6’ncı maddesindeki ayrıntılı açıklama rejimi uygulanmaktadır.
9 Mayıs 2026 değişikliğiyle birlikte sistem, bütün ana girdilerin ayrıntılı biçimde tevsikinden ziyade, idarece önceden belirlenmiş ve yemeğin maliyet yapısını temsil eden girdilerin açıklanması esasına yönelmiştir. Bunun sonucu olarak idarenin örnek menüyü, reçeteleri, girdi miktarlarını ve açıklama istenecek girdileri doğru belirlemesi, isteklinin sunacağı açıklamanın uygunluğunu doğrudan etkileyen bir unsur hâline gelmiştir.
Bu nedenle güncel malzemeli yemek ihalelerinde aşırı düşük teklif değerlendirmesi yalnızca isteklinin sunduğu borsa, hal veya diğer fiyat belgelerinin kontrolünden ibaret değildir. Sürecin hukuka uygunluğu; ihale dokümanının hazırlanmasından başlayarak örnek menünün oluşturulması, açıklanacak girdilerin seçilmesi, birim öğün maliyetlerinin hesaplanması ve tevsik belgelerinin değerlendirilmesine kadar birbirini takip eden bütün işlemlerin Tebliğ’e uygun yürütülmesine bağlıdır.